مواد شیمیایی همیشه ماندگار و...

این پست وبلاگ حاوی 3 عنوان مختلف ولی مرتبط می‌باشد
1- با مواد شیمیایی پِر- و پلی فلوئورآلکیل(PFAS )بیشتر آشنا شویم
(Per-und polyfluorierte Chemikalien )(per-and polyfluoroalkyl substances )

بخش اصلی این مقاله از BAFU (سوئیس) در تاریخ 09/07/2026 می‌باشد
BAFU (Bundesamt für Umwelt und ... Schweiz)

تعاریف
برای (PFAS )در گذشته از واژه کم وبیش جا افتاده آلمانی PFC (per- und polyfluorierte Chemikalien ) استفاده می گردید. پی اِس آ اِف (ها) در محیط زیست به صورت طبیعی وجود خارجی ندارند و هر آنچه که از آن ها در هر کجا بافت شود، بطور قطع " دست پخت " انسان است. مقاوم بودن و ماندگاری طولانی مدت این ترکیبات ( در محیط زیست) علت اصلی معرفی آن ها با عنوان " مواد شیمیایی برای همیشه " می باشد.
Ewigkeitschemikalien ؛ Chemicals forever ؛ Des produits chimiques pour toujours
این گروه از مواد در حال حاضر شامل چندین هزار ترکیب هستند. مشترک در کلیه این ترکیبات، فلوئوره ( یا فلوئو رینه )بودن زنجیره‌های کربن در ساختار (آلیفاتیک) بطور کامل یا بخشی از آن‌ها بوده و ترکیبات حاوی یک گروه عاملی نیز می باشند. در مواد شیمیایی پِر- و پلی فلوئور آلکیل (PFAS )که هزاران ترکیب (آلی)آلیفاتیک را شامل می‌شوند که اتم های هیدروژن متصل به آن ها یا بطور کامل « پِر» ( “per”) و یا تعداد زیادی از آن ها (“poly” )، با اتم های فلوئور جایگزین شده اند.
( در منابع فارسی برای مواد فوق از واژه هایی چون « مواد پر و پلی فلوروآلکیل» نیز بعضاً استفاده شده است) .
تعریف دیگری از این گروه از ترکیبات نیز بدین شرح است :
مواد PFAS ترکیبات (آلی )آلیفاتیک هستند که در آن ها در حداقل یک اتمِ کربن، تمام اتم های هیدروژن با اتم های فلوئور جایگزین شده اند.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) Organisation for Economic Co-operation and Development مواد PFAS را اینگونه تعریف می کند :
PFAS تمام ترکیباتی هستند که درون آنها یک گروه متیل (–CF3 ) یا متیلن ( -CF2-) بطور کامل فلوئوره شده است.
طبق تعریف این سازمان بین المللی( OECD) پ اِس آ اِف (های) زنجیره بلند شامل اسیدهای پرفلورو کربوکسیلیک با هشت یا بیشتر اتم کربن پرفلورینه (با شروع) از اسید پرفلورواکتانوئیکPFOA) ) و تمام اسیدهای پرفلوروسولفونیک با شش یا بیشتر اتم کربن پرفلورینه (با شروع) از اسید پرفلوروهگزان سولفونیکPFHxS) ) می باشند.
ویژگی ها
یکی از مهم ترین ویژگی های ترکیبات PFAS که تعداد آن ها تا یکصد هزار برآورد می شود، « ثبات و پایداری» آنها می باشد. این« ثبات و پایداری » یکی از مهم ترین دلایل برای " بد نام" شدن آن ها در این اواخر بوده است.
علت اصلی « ثبات و پایداری» به اتصال "جدا نشدنی" ( یا به سختی جدا شدنی) اتم های فلوئور از کربن مربوط می شود.
– ترمودینامیک- !
اتصال محکم بین کربن و فلوئور
فلوئور الکترونگاتیوترین عنصر و کوچک‌ترین عنصر است و علاقه وافری برای برقراری پیوند با نزدیک ترین کربن (ی) داردکه به آن نزدیک است. نتیجه این "علاقه" یک پیوند کوتاه، بسیار قطبی و بسیار قوی است. میانگین آنتالپی این پیوند، معیاری‌ست ( تقریبی) از انرژی مورد نیاز برای شکستن این پیوند (در فاز گازی). میزان این انرژی در C-F حدود ۴۸۵ کیلوژول بر مول است. در مقایسه می توان گفت که این مقدار برای C-H حدود ۴۱۳ و برای C-C حدود ۳۴۷ کیلوژول می‌باشد. نتیجه این بحث این است که، مولکولی با پیوندهای C-F در برابر تخریب بسیار مقاوم است.
یک دلیل دیگر برای« ثبات» و دوام این اتصال وجود دارد و آن اینکه، اتم فلوئور(کوچک) بسیار الکترونگاتیو است و الکترون‌های خود را محکم نگه می‌دارد و در نتیجه اتم‌های کربنِ( زنجیره )در یک پوسته متراکم از فلوئور احاطه شده‌اند.
به این پدیده " ممانعت فضایی" گفته می شود، یعنی این پوسته از نظر فیزیکی مانع رسیدن سایر مولکول‌ها به اسکلت کربنی می‌گردد. ‌با این تفسیر نتیجه‌گیری می شود که "حتی" واکنش‌گرهایی که معمولاً به زنجیره کربنی حمله می‌کنند، به « نتیجه مطلوب» نمی‌رسند. ( جهت مزاح : موقعیت خیلی " جنگی" شد ! )
خطرات و آثار زیانبار PFAS «پِفاس‌ »

ترکیبات پ اِف آ اِس(PFAS ) از نقطه نظر خواص شیمیایی انواع مختلفی دارند، این ترکیبات در دو گروه، با زنجیره بلند و زنجیره کوتاه طبقه‌بندی می‌شوند. PFAS (های) زنجیره بلند، پایدار و « زیست‌تجمع‌پذیر » (Bioaccumulable) بوده و می توانند در بدن انسان، به پروتئین‌های خون، کبد و کلیه‌ها متصل شوند این گروه همچنین - در مقایسه با سایر مواد شیمیایی - بسیار آهسته دفع می‌شوند و به همین دلیل معمولاً در بدن تجمع می کنند. انتقال گروه های زنجیره بلند از مادر به فرزند در دوران بارداری و شیردهی به ویژه نگران‌کننده است. غلظت بالای PFOA و PFOS در خون انسان می‌تواند حساسیت به عفونت‌ها را افزایش داده و منجر به افزایش سطح کلسترول شود و در نتیجه وزن در (هنگام تولد) فرزندان را کاهش دهد. «پِفاس» زنجیره بلند در شیر مادر و خون عموم مردم قابل تشخیص هستند. طبق مقررات مواد شیمیایی اروپا ( REACH ) برخی از این ترکیبات به عنوان "مواد بسیار نگران کننده" طبقه‌بندی شده‌اند. اسیدهای کربوکسیلیک و سولفونیک پرفلورینه با زنجیره بلند به طور فزاینده‌ای در کاربردهای مختلف با ترکیبات پیچیده، (عمدتاً پلی‌فلورینه) که به عنوان ترکیبات پیش‌ساز عمل می‌کنند، جایگزین شده‌اند. محصولات تخریب آنها - که عمدتاً ترکیبات پرفلورینه با زنجیره کوتاه هستند ، زیست‌تخریب‌پذیرتر از مولکول‌های پرفلورینه با زنجیره بلند بوده و به دلیل ظرفیت جذب پایین، کمتر در خاک باقی می‌مانند، و لی آب‌های زیرزمینی و آب خام را سریع‌تر آلوده می‌کنند. .در مقابل، نمایندگان زنجیره بلند (به عنوان مثال، اسید پرفلورواکتان سولفونیک [PFOS] یا اسید پرفلورودکانوئیک (PFDA ) (معمولاً ) نسبتاً به آرامی از خاک شسته می‌شوند، در صورتیکه آلودگی آب‌های زیرزمینی اغلب تنها سال‌ها یا حتی دهه‌ها پس از قرار گرفتن در معرض خاک، رخ می‌دهد. این امر به ویژه در صورتی صادق است که این مواد حاوی ترکیبات پیش‌ساز باشند، ترکیباتی که (فقط) با گذشت زمان به محصولات نهایی پایدار تبدیل می‌شوند

تری فلوئوراستیک اسید (TFA) یک پ اِف آ اِس (PFAS ) ویژه
TFA ماده‌ای بسیار متحرک (ولی) بسیار پایدار است. این ماده که به عنوان یک PFAS طبقه‌بندی می‌شود ، کوچکترین محصول تجزیه یا تخریب از پ اِف آ اِس های بزرگتر است و معمولاً در مقادیر بالا (عمدتاً) در محصولاتی مانند آفت‌کش‌ها و مبردهای گازی استفاده می‌شود.TFA همچنین می‌تواند از زیست‌کش‌ها، داروها و مواد شیمیایی صنعتی متعدد آزاد شود. TFA آنگونه که یک مطالعه آزمایشی توسط شبکه ملی نظارت بر آب‌های زیرزمینی (در سوئیس) نشان می‌دهد، به عنوان یک ماده پایدار و ساخته دست بشر، آب‌های زیرزمینی را در سراسر کشور(سوئیس) آلوده می‌کند.
مصارف عمده ترکیبات پ اِف آ اِس ( PFAS)
مواد پر- و پلی‌فلوئورآلکیل گروهی از چندین هزار ماده شیمیایی سنتزی (صنعتی) را تشکیل می‌دهند که از دهه 1970 به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته‌اند. بسیاری از این ترکیبات دافع چربی، آلودگی و آب هستند.
این مواد همچنین به لحاظ مقاومت حرارتی و شیمیایی نیز بسیار پایدارند. خواص ذکر شده در طیف گسترده‌ای از محصولات و فرآیندها مفید و سودمند هستند، با این حال ولی مشکلات عدیده‌ای را برای محیط زیست و سلامت انسان ایجاد می‌کند. از مهم‌ترین کاربردها‌ی این محصولات می‌توان به استفاده از آن‌ها - به عنوان مثال- در فوم‌های آتش نشانی(AFFF) (Fire Fighting Foam )؛ پوشش‌های نچسب برای ظروف آشپزخانه؛ منسوجات دافع چربی و آب؛ کاغذها و مقواهای پوشش داده شده ( برای محصولات غذایی)؛ پلاستیک‌ها؛ محصولات پزشکی و ... اشاره کرد. همچنین ظروف یکبار مصرف و بسته‌بندیِ « فست فود» نیز اغلب حاوی PFAS هستند. صنعت نساجی از PFAS در غشاهای قابل تنفس و در پوشش‌های دافع آلودگی، روغن و آب از جمله در تولید لباس‌های فضای باز، لباس کار، کفش، فرش و منسوجات خانگی استفاده می‌کند.
امروزه - با بدنام شدن « تفلون » - محصولی از ترکیبات پ اِف آ اِس (PFAS ) - استفاده از قابلمه‌های چدنی، استیلِ (ضد زنگ)، شیشه ای، لعابی و ... به جای قابلمه‌ها و تابه‌های روکشداده شده با پلی تترا فلوئور اتیلن (تفلون ) بسیار متداول شده است .
توجه : پست وبلاگ با عنوان :
« پلاسلون» (PLASLON® ) جایگزین«تفلون» می شود را در صورت تمایل مشاهده کنید.
سایر کاربرد‌ها
پ اِف آ اِس (ها) در مواد تشکیل دهنده فعال و افزودنی در آفت کش ها برای بهبود کاربرد یا خواص استفاده می شوند، پ اِف آ اِس همچنین در برخی از رنگ‌ها و لاک‌ها نیز به برای بهبود و سهولت در کاربرد، اختلاط و خواص محافظتی محصولات، مورد استفاده قرار می‌گیرند. PFAS در محصولات ورزشی (زمستانی )از جمله وسایل اسکی ، در بسیاری از لوازم آرایشی مانند کرم‌های ضد آفتاب، کرم‌های صورت، لوازم آرایش و ماسک‌های صورت و نخ دندان جهت (سهولت حرکت بین دندان ها ) یافت می‌شود. در کل، هر کجا که آبگریزی مد نظر باشد، این مواد ماندگاری و مقاومت در برابر آب در محصولات را بهبود می‌بخشند. انواع ویژه ای از این ترکیبات در تولید ( و کاربرد) دستگاه های الکترونیکی مورد استفاده قرار می گیرند که برای آن ها معمولاً جایگزین شناخته شده ای نیز وجود ندارد.

=================================================================
محدودیت ( و در آینده نزدیک احتمالاً ممنوعیت ) استفاده از (بیشتر ) ترکیبات موسوم به PFAS
(Per-und polyfluorierte Chemikalien )(per-and polyfluoroalkyl substanc )

(BAFU ) اداره فدرال محیط زیست (سوئیس) طرح اقدام برای مقابله با مواد شیمیایی پایدار (مانند) PFAS را در 19 دسامبر 2025 تصویب کرد. به دلیل ویژگی‌های مشکل‌ساز PFAS، تحقیقات، سیاست‌ها و مدیریت در سطوح فدرال، کانتون‌ها( معادل استان یا ایالت در سوئیس) و شهرداری‌ها فعال شده‌اند و موضوع به عموم مردم در همان تاریخ اطلاع رسانی گردیده است. از همان تاریخ برخی از این ترکیبات(PFAS ) در سوئیس و سطح بین‌المللی ممنوع شده‌اند/ یا به عنوان موادی با نگرانی بسیار بالا شناخته شده‌اند؛ در مورد برخی دیگر، اثرات آنها بر انسان و محیط زیست کمتر شناخته شده است. مطابق با اصل احتیاط، استفاده ازاین مواد (PFAS ) باید به کاربردهایی محدود شود که برای جامعه ضروری هستند. انتشار آنها در محیط زیست باید تا حد امکان به حداقل برسد.
در باره اداره فدرال ....( BAFU)
Das BAFU ist für die nachhaltige Nutzung der natürlichen Ressourcen wie Luft, Boden, Wasser und Wald, für die Klimapolitik, den Schutz vor Naturgefahren und für den Erhalt der Biodiversität zuständig
** : BAFU اداره فدرال محیط زیست(سوئیس ) مسئول استفاده پایدار از منابع طبیعی مانند هوا، خاک، آب، جنگل‌ها، سیاست‌های اقلیمی، حفاظت در برابر بلایای طبیعی و حفظ تنوع زیستی (biodiversity ) است.
منبع (اصلی) :
اداره فدرال محیط زیست (سوئیس)
Bundesamt für Umwelt Schweiz (BAFU )
Federal Office for the Environment (FOEN)
سایر منابع :
PFAS: Neuer Weg zum Abbau von „Ewigkeitschemikalien“
( Aktuelles aus der Goethe-Universität Frankfurt)
PFAS-Portal: Umweltbundesamt Deutscland
Umweltbundesamt | Für Mensch und Umwelt
Nachrichten aus der Wissenschaft » idw - Informationsdienst Wissenschaft e.V.
HZDR – Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf
Federal Ministry for the Environment, Nature Conservation, Nuclear Safety and Consumer Protection
Bundesministerium für Umwelt, Naturschutz, nukleare Sicherheit und Verbraucherschutz,
وزارت فدرال محیط زیست، حفاظت از طبیعت، ایمنی هسته ای و حمایت از مصرف کننده

*******************************************
2- نانوذرات مغناطیسی"مواد شیمیایی همیشه ماندگار " را از آب حذف می‌کنند

تاریخ اتتشارمقاله در منبع اصلی 2026/08/04
"مواد شیمیایی همیشه ماندگار"( PFAS ) عملاً در بسیاری از محصولات روزمره مورد استفاده قرار می گیرند، با این حال ولی از پایدار ترین و مشکل ساز ترین مواد شیمیایی آلاینده دوران ما هستند که در محیط زیست و موجودات زنده تجمع می کنند، بدون اینکه بتوان آن ها را به سهولت از آب و موجودات زنده حذف کرد.
یک تیم تحقیقاتی از دانشگاه فریدریش-الکساندر ارلانگن-نورنبرگ، بیمارستان دانشگاه ارلانگن و دفتر ایالتی بهداشت و ایمنی مواد غذایی باواریا ( استان بایرن آلمان )؛
Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg ( FAU )
گروهی از محققان به رهبری پروفسور دکتر مارکوس هالیک (Prof. Dr. Marcus Halik ) از کرسی مواد پلیمری در (FAU )، روشی را توسعه داده‌اند که با استفاده از نانوذرات مغناطیسیِ "فونکسینالیزه شده" ( عامل‌دار)، PFAS را به طور مؤثر از آب حذف می‌کند. یوهانس وُس و لیندا راکمن (Johannes Voß und Linda Rockmann ) نانوذرات اکسید آهنِ عامل‌دار شده با خواص مغناطیسی ویژه را به نوعی توسعه دادند که سطوح آنها به طور دقیق برای اتصال PFAS (های) مختلف مهندسی شده است. پس از اتصال این ذرات به PFAS، می توان(آن‌ها ) را به راحتی- با استفاده از ویژگی آهنربایی- از آب حذف کرد. تیم محققان رویکردی را دنبال می‌کنند که به جای تمرکز بر ترکیبات PFAS ، ( به عنوان)" یک محلول همه‌کاره (به صورت مجزا)، به جذب هرچه بیشتر (مواد) از این ( گروه) متنوع پرداخت.
میکروپلاستیک‌ها در کانون توجه
مطالعه جدید تیم محققان کاربردهای تصفیه (مغناطیسی) آب را طوری طراحی می‌کنند که قادر باشد گروه های دیگری از آلاینده‌های ( مرتبط )را نیز شامل گردد. پروفسور هالیک (Halik ) توانست نشان دهد که « محصول » نه تنها برای مولکول‌های‌منفرد PFAS، بلکه برای« میکروپلاستیک‌های‌فلوئورینه» نیز استفاده گردد.
توضیح اینکه میکروپلاستیک‌های فلوئوردار (یا فلوئورینه)،- به عنوان مثال- در اثر سایش در حین شستشوی لباس‌های (کاربردی) یا در مواد آرایشی ایجاد می‌شوند. مزیت کلیدی این فناوری در « شیمی سطحِ » ذرات نهفته است. این ذرات بسته به (نوع) فونکسیونالیزه شدن آنها، حاوی ذرات اکسید آهن با خواص متفاوتی می باشند که قادر خواهند بود طیف گسترده‌ای از PFAS را حتی از نمونه‌های آب آلوده به انواع مواد و ارگانیسم‌ها - مانند آب قلیایی شستشو یا آب رودخانه - به طور قابل اعتماد حذف ‌کنند. نانوذرات(های) اکسید آهن که تیم با آنها کار کرده است را می‌توان پس از جداسازی مغناطیسی چندین بار بازسازی و مجدداً استفاده کرد. به گفته پروفسور هالیک (Prof. Halik) " فناوری ما طیف وسیعی از آلاینده‌های مولکولی تا ذرات میکروسکوپی را در بر می‌گیرد و پتانسیل نانوذرات اکسید آهن را به عنوان یک پلتفرم همه‌کاره و پایدار برای تصفیه آب- مانند نمونه‌هایی از آب با آلودگی‌های پیچیده- نیز استفاده کرد."
قابلیت کاربرد (حتی) در شرایط دنیای واقعی
برای محققان بسیار مهم بود که نشان دهند این فرآیند در خارج از آزمایشگاه نیز قابل استفاده است. به همین دلیل (تیم پژوهش گران ) این فناوری را روی یک منبع آب آشامیدنی آلوده واقعی، آب رودخانه، آب شستشو از تصفیه خاک و آب شستشو از منسوجات فضای باز، آزمایش کرد. آنها موفق شدند غلظت PFAS را از یک منبع آب آشامیدنی آلوده ۸۷ درصد کاهش دهند و به زیر حد جدید ۱۰۰ نانوگرم در لیتر که در آلمان قابل اجرا است، برسند.
همچنین میکروپلاستیک‌های فلوئوردار نیز با استفاده از" روش حذف مغناطیسی " با موفقیت از آب حذف گردیدند.
منبع:
chemie.de - Das Chemie Fachportal vom Labor bis zum Prozess
تیتر مقاله اصلی منتشر شده توسط یوهانس ووس، لیندا راکمن، ویکتوریا مایر و همکاران با عنوان :
"The magnetic removal of PFAS from water − from molecules to microplastics"
Materials Today, Volume 99
"حذف مغناطیسی PFAS از آب - از مولکول‌ها تا میکروپلاستیک‌ها"

***********************************************
3- راه حل های جدید برای تجزیه "مواد شیمیایی همیشه ماندگار"

تاریخ انتشار مقاله در منبع اصلی 17/07/ 2026
محققان مرکز هلمهولتز-درسدن-روسندورف(HZDR )دو روش جدید برای تجزیه مواد پر- و پلی‌فلوئوروآلکیل را به اجزاء تشکیل‌دهنده‌شان، پیدا کردند. آن‌ها از کاویتاسیون (Kavitation ) هیدرودینامیکی* و پلاسمای جَوی سرد در ترکیب با گاز- دیسپزیون* (kaltes atmosphärisches Plasma in Kombination mit Gasdispersion ) می‌کنند.
کارشناسان مرکز تحقیقات زیست‌محیطی هلمهولتزHelmholtz-Zentrums für Umweltforschung (UFZ) ‌با تجزیه و تحلیل‌هایی تخریب PFAS و آزادسازی فلورید را نشان می‌دهند، این روش- در صورت آماده شدن برای بازار- می‌تواند در آینده در صنعت مورد استفاده قرار گرفته و به احتمال زیاد ورود PFAS به منابع آبی را به میزان قابل توجهی کاهش دهند.
* کاویتاسیون (cavitation) از ویکی پدیا فارسی
" کاویتاسیون (cavitation) پدیده‌ای است که در آن کاهش فشار باعث تبخیر موضعی مایع و ایجاد حباب‌هایی می‌شود. این پدیده در پروانه کشتی‌ها، اژدرها و پمپ‌های سانتریفیوژ و سرریز سدها رخ می‌دهد. در این پدیده که معمولاً در مایعات با حرکت متلاطم به دلیل اختلاف فشار در مایع رخ می‌دهد، فشار موضعی کم‌تر از فشار بخار مایع می‌شود. این امر باعث می‌شود تا مثلاً آب که در شرایط متعارف در ۱۰۰ درجه سانتیگراد شکل گازی پیدا می‌کند در دماهایی پایین‌تر زودتر به صورت گاز درآید."
ادامه مطلب :
برخی از مواد پِر- و پلی‌فلوئوروآلکیل(PFAS ) مشکوک به (پتانسیل ) تغییر ماده ژنتیکی و ایجاد سرطان هستند. در بسیاری از این ترکیبات، آثار بیولوژیکی کماکان ناشناخته است.
این گروه از ترکیبات (PFAS ) شامل بیش از 10 هزار ماده شیمیایی صنعتی با زنجیره کوتاه و بلند می‌باشد. مقاومت (شیمیایی) استثنایی این ترکیبات بر اساس پیوندهای کربن-فلوئور بوده که بطور ویژه پایدار است. این مواد ( معمولاً) از طریق فاضلاب‌ها وارد رودخانه‌ها و اقیانوس‌ها می‌شوند و در سراسر جهان گسترش می‌یابند. در آلمان غلظت‌های بالای PFAS اخیراً در رودخانه البه (Elbe ) شناسایی شده و به عنوان یک خطر بالقوه برای سلامتی گیاهان، حیوانات و انسان‌ها نگرانی‌هایی را ایجاد کرده است.
محققان مرکز «حفاظت در برابر تشعشعات هلمهولتز» (HZDR) در حال بررسی چگونگی کاهش آلودگی آبراه‌ها و تجزیه مواد شیمیایی پایدار (PFAS) در چارچوب استراتژی ملی آب هستند. هدف این استراتژی تأمین آب آشامیدنی آلمان و پیشبرد حفاظت از آب است. در یک مطالعه اولیه که از سال 2022 به بعد انجام شد، محققان به رهبری دکتر ایزابل هواکالو-آگیلار (Ysabel Huaccallo-Aguilar )، از کاویتاسیون هیدرودینامیکی برای از بین بردن PFAS استفاده کردند.
1- کاویتاسیون پیوندهای پایدار را می‌شکند
دکتر سباستین راینکه(Dr. Sebastian Reinecke ) رئیس بخش " فناوری‌های آب و محیط زیست " در HZDR، توضیح می‌دهد: « در کاویتاسیون هیدرودینامیکی، ما آب "غنی‌شده" با PFAS را از یک "مجرای باریک" عبور داده و از این طریق حباب‌های بخار (کوچک) تولید می‌کنیم.» از آنجا که PFASهای زنجیره بلند، "سطح فعال" هستند، خود را به حباب‌های بخار می‌چسبانند. راینکه (Reinecke ) ادامه می‌دهد: « وقتی این حباب‌ها از درون می‌ترکند - که زمانی اتفاق می‌افتد که فشار محیط در جریان پشت مجرای باریک افزایش می‌یابد- PFASهایی که به آنها می‌چسبند در معرض دمای بسیار بالای چند هزار درجه سانتیگراد قرار می‌گیرند. همزمان رادیکال‌های هیدروکسیل بسیار واکنش‌ گرا در (طول) کاویتاسیون تشکیل می‌شوند که به طور (غیر اختصاصی) با مواد موجود در محیط خود واکنش می‌کنند. فرضیه ما این است که این رادیکال‌های هیدروکسیل به محصولات میانی حمله کرده و تخریب PFAS را به طور قابل توجهی تشدید می‌کنند»
ایزابل هواکالو-آگیلار(Ysabel Huaccallo-Aguilar )و همکاران او توانستند نشان دهند که این فرآیند، ترکیبات PFAS حل‌شده در آب (لوله‌کشی) را تجزیه کرده و همزمان فلوئور متصل به مواد آلی را به « غیر آلی » تبدیل می‌کند و غلظت این فلورید در محلول به طور مداوم با طول مدت زمان افزایش می‌یابد. محققان برای آزمایش‌های خود از پرفلوئورواکتان سولفونیک اسید (PFOS)، یک ترکیب بسیار پایدار از گروه PFAS استفاده می‌کنند. آن‌ها در پایان این آزمایش نشان دادند که (تقریباً) 37 درصد از مولکول‌های PFOS موجود در محلول ، تجزیه گردیده بودند.
راینکه (Reinecke) توضیح می‌دهد : "اکنون در آزمایش‌های بعدی در حال کار بر روی افزایش سرعت تخریب هستیم و هدف ما پیشبرد فرآیند، تا جایی است که بتوانیم بیش از 80 درصد PFAS موجود در محلول را تجزیه کرده و بیش از 50 درصد فلوئور متصل به مواد شیمیایی(آلی) را به (غیر آلی) تبدیل کنیم و به این ترتیب ( و در نتیجه) پیوندهای کربن-فلوئور (معمول)در PFAS را بشکنیم."
2- پلاسمای بسیار واکنش‌ گرا،PFAS را بطور موثر تجزیه می کند
پلاسمای اتمسفری سرد در ترکیب با گاز- دیسپرزیون
()cold atmospheric plasma in combination with gas dispersion )
در یک سری آزمایش دیگر، دکتر آمیت کومار(Dr. Amit Kumar )، مهندس محیط زیست، از "پلاسمای جَوی سرد در ترکیب با گاز-دیسپزیون"( cold atmospheric plasma in combination with gas dispersion ) برای تجزیه PFAS استفاده کرد. مزیت این فرآیند این است که در شرایط محیط عمل می‌کند و نیازی به کاتالیزور یا مواد شیمیایی اضافی ندارد. وی در طول تحقیقات دکترای خود، پیش از این بررسی کرده بود که چگونه می‌توان از گونه‌های شیمیایی واکنش گرای تولید شده در پلاسما برای تجزیه ریزآلاینده‌ها استفاده کرد. او اکنون این تجربه را در این آزمایش مورد استفاده قرار می دهد. سباستین راینکه (Sebastian Reinecke ) در توصیف چیدمان آزمایش توضیح می‌دهد: "ما پلاسما را در سطح آب تولید کردیم و همزمان گاز را به آب حاویِ PFAS وارد کردیم. PFAS به سطح حباب‌های گاز می‌چسبد. و با بالا آمدن حباب‌ها، مایع دائماً در گردش است و PFAS را به سطح آب می‌آورد، جایی که در پلاسما تجزیه می‌شوند."
این فرآیند امکان تخریب تقریباً کامل PFAS با زنجیره بلند و کوتاه را فراهم کرد. حدود ۳۵ درصد از اتم‌های فلوئور متصل به این مواد شیمیایی بادوام به صورت نمک‌های فلوئور آزاد شدند. راینکه (Reinecke ) با بررسی نتایج توضیح می‌دهد: « سینتیک واکنش در اینجا به طور قابل توجهی قوی‌تر از کاویتاسیون است، اما مصرف انرژی در واحد حجم نیز به طور قابل توجهی بیشتر است. علاوه بر این، محصولات متعددی تشکیل می‌شوند که ما هنوز نتوانسته‌ایم آنها را به طور دقیق بررسی کنیم - مانند ترکیبات گازی تولید شده در طول واکنش.» محققان در حال حاضر در سری آزمایش‌های بیشتر در حال بررسی این موضوع هستند که آیا موادی که برای سلامتی نگران کننده هستند تشکیل می‌شوند و چگونه می‌توان از این امر جلوگیری کرد.
اثرات هم‌افزایی از طریق ترکیب پلاسما و کاویتاسیون
محققان در حال حاضر در حال کار بر روی افزایش مقیاس این فرآیند برای مقادیر بیشتر آب آلوده هستند. برای دستیابی به این هدف، آنها از چندین الکترود و یک هواده صنعتی استفاده می‌کنند و به تدریج حجم واکنش را از تقریباً ۵۰ میلی‌لیتر به پنج لیتر افزایش می‌دهند. در اینجا آنها قصد دارند « فناوری پلاسما را با کاویتاسیون ترکیب کنند ».
در این ارتباط راینکه (Reinecke )عنوان می‌کند : "من فکر می‌کنم اگر گونه‌های بسیار واکنش گرای پلاسما را با اثرات کاویتاسیون ترکیب کنیم، به میزان تخریب بالایی از PFAS دست خواهیم یافت." همچنین در صورتی که در ترکیب مزایای هر دو روش در یک رویکرد واحد موفق شویم، این امر در نهایت می‌تواند منجر به یک فناوری جدید برای حذف مؤثر PFAS از آب‌های آلوده شود."
منابع :
Neue Lösungen für das PFAS-Problem 17,07, 2026
(Helmholtz-Zentrums Dresden-Rossendorf (HZDR)
New solutions to the PFAS problem, HZDR, July 17, 2026 engl.
( Forschungsteam entwickelt Methoden zum Abbau von Ewigkeitschemikalien )
Neue Lösungen für das PFAS-Problem, chem.de
(chemie.de - Das Chemie Fachportal vom Labor bis zum Prozess )

**********************************************

کتاب های تخصصی (علمی-کاربردی) صنعت رنگ از حمیدرقمی (نگارنده وبلاگ)

برای دیدن جزئیات بیشتر روی عنوان" کتاب های تخصصی ..." کلیک کنید!

معجزه آبی: متیلن بلو- از « امیدوارکننده تا هیاهو »

معجزه آبی: متیلن بلو- از « امیدوارکننده تا هیاهو »

ابتدا یک توضیح قبل از ورود به موضوع این پست:
در سه شنبه دوازدهم آذر ماه 1387 در وبلاگ با عنوان زیر نوشتم :

متيلن بلو؛ اين رنگزاي هميشه خبر ساز !
** اين بار به عنوان داروي بيماري آلزایمر (آلزهايمرAlzheimer) ...؟؟**
************************************************

... و اکنون مقاله این پستِ وبلاگ:
متیلن بلو- یک مولکولِ چند‌وجهی

( این مقاله در 20.08.2026 برای اولین بار در . www.faszinationchemie.de منتشر گردید.)
FASZINATION CHEMIE, DIE INFORMATIONSPLATTFORM DER GDCh
Geselschaft Deutscher Chemiker (GDCh) ( انجمن شیمی‌دانان آلمان )

متیلن بلو در نگاه اول چیزی بیش از یک « رنگ آبی پررنگ و عمیق » به نظر نمی‌رسد . با این حال ولی بررسی های دقیق‌تر حاکی از وچود مولکولی جذاب است ؛ با تاریخچه‌ای غنی..
این ماده رنگزا که حدود 150 سال پیش در صنایع شیمیایی آلمان مورد توجه فراوان قرار گرفت، خیلی زود به عنوان اولین داروی ضد مالاریا شناسایی گردید. متیلن بلو امروزه با یک رُنِسانسِ-تولد دوباره- قابل توجه مواجه است.
تحقیقات جدید، (پتانسیل)متیلن بلو را برای محافظت از سلول‌های عصبی و بازسازی سلولی در دست بررسی دارد.
متیلن بلو در رسانه‌های اجتماعی
این ماده رنگزا در رسانه‌های اجتماعی، به عنوان یک "درمان معجزه گر" برای بهبود سلامت روان مورد توجه و ستایش قرار گرفته است. طبق گزارش شورای علوم و بهداشت آمریکا (American Council on Science and Health ) تنها در سال 2024 بیش از ۵۵۰۰ ویدیوی TikTok با هشتگ #bluetongue (Blauzungenkrankheit ) در فضای مجازی به
اشتراک گذارده شده است.
در اینجا اما سوال مهم این است که این" هیاهو"چه زمانی به پایان می‌رسد و « واقعیتِ پزشکی » کجا آغاز می‌شود؟ جهت پاسخ به این سوال، نویسنده مقاله می‌گوید : " ما در حال حاضر به کمک شیمیِ پشت " این ماجرا"، روند جداسازی حقایق علمی از افسانه‌ها را بررسی کردیم و به این نتیجه رسیدیم که یک چیز قطعی است." « متیلن بلو چیزی فراتر از (فقط) یک ماده رنگزاست.»

تاریخچه مختصر متیلن بلو و روند رشد آن .
تاریخچه متیلن بلو ارتباط نزدیکی با اوج گیری (ظهور) صنایع شیمیایی آلمان در اواخر قرن نوزدهم دارد. یعنی در زمانی که شرکت‌های ب آ اس اف ، بایر و هوخست (BASF ؛ Bayer و Hoechst) عصر « صنعتی شدن » صنایع شیمیایی را آغاز کردند، شرکت‌های مذکور از طریق تحقیقات (سیستماتیک)، قطران زغال سنگ و مشتقات آن را به مراکزی پیشرو ( در ابعاد جهانی) در تولید مواد رنگزا، تبدیل کردند.
هاینریش کارو (Heinrich Caro)، شیمیدانی از شرکت BASF در سال ۱۸۷۶ به نقطه عطفی (جدید) دست یافت. سنتز موفقیت‌آمیز متیلن بلو. این ماده رنگزای آبی روشن، نه تنها در صنعت نساجی، بلکه به یک موفقیت اقتصادی نیز تبدیل گشت. نامبرده با این سنتز، نام خود را در « تاریخ شیمی» ثبت کرد:
سنتز او اولین حق ثبت اختراع امپراتوری آلمان برای یک رنگ حاصل از قطران یا قیر زغال سنگ بود. این ثبت اختراع در کل یکی از اولین‌ها – در کنار سنتز اولترامارین- در صنایع شیمیایی آلمان بود.
از ماده رنگزا تا وسیله تشخیصی در پزشکی
در اوایل سال ۱۸۸۱، شیمی دانی به نام پاُل ارلیش (Paul Ehrlich) کشف کرد که باکتری‌ها را می‌توان با استفاده از متیلن بلو زیر میکروسکوپ مشاهده کرد. تنها یک سال بعد روبرت کخ (Robert Koch ) در برلین موفق شد برای اولین بار با استفاده از این رنگزا، باکتری سل را به طور قطعی شناسایی کند. ارلیش این روش را در سال ۱۸۸۵ بیشتر اصلاح کرد و بدین ترتیب پایه و اساس تجزیه و تحلیلِ مدرن (بافت) را بنا نهاد.
این دست آورد سپس به عنوان یک کشف در میکروبیولوژی به رسمیت شناخته شد. هم اکنون نیز در پزشکی - چه در طول جراحی‌های پیچیده و چه در آندوسکوپی‌ها-، متیلن بلو به عنوان ابزاری ارزشمند در خدمت پزشکان است. این ماده رنگزا تغییرات بافت (پاتولوژیک) را در سطح سلولی قابل مشاهده می‌کند و به تشخیص دقیق بافت سالم از بافت بیمار کمک می‌کند.
از داروی مالاریا تا داروی « همه‌کاره »
ده سال پس از کشف اولیه، پاول ارلیش در سال ۱۸۹۱ متوجه شد که متیلن بلو نه تنها انگل مالاریا ر ا رنگ می‌کند، بلکه آن را نیز از بین می‌برد. این کشف نقطه عطفی در تولد « دارودرمانی » مدرن محسوب می‌شود.. این ماده رنگزا که مدت‌ها به عنوان درمانی برای مالاریا به فراموشی سپرده شده بود، اکنون (دوباره) در حال تجربه یک « رُنسانس » است. مطالعات جدید، اثربخشی آن را در ترکیب با سایر داروها علیه انگل‌های مقاوم (شده ) مالاریا مانند پلاسمودیوم فالسیپاروم (Plasmodium falciparum ) تأیید می‌کند.
همو گلوبین و (دشمن آن) متهموگلوبین Methemoglobin
امروزه مهمترین کاربرد بالینی متیلن بلو عملکرد آن به عنوان پادزهر برای « متهموگلوبینمی »است. در این وضعیتِ تهدید کننده زندگی، خون دیگر نمی‌تواند اکسیژن کافی را به بافت ها و سلول های « مصرف کننده » منتقل کند.

توضیح : متهموگلوبینمی از ویکی پدیا فارسی
متهموگلوبینمی (Methemoglobinemia) به اختلالی گفته می‌شود که در آن سطح متهموگلوبین خون بیش از میزان معمول است. متهموگلوبین دارای آهن سه ظرفیتی و هموگلوبین دارای آهن دو ظرفیتی‌ست. آهن دو ظرفیتی عامل انتقال اکسیژن(در هموگلوبین) به ارگان ها در بدن است، در حالی که متهموگلوبین فاقد این قابلیت است.
پادزهری برای مسمومیت
تغییراتی در گلبول‌های قرمز خون از طریق برخی مواد - مانند غذاهای حاوی نیترات، داروهای خاص یا برخی از مواد مخدرو ترکیباتی از آلکیل نیتریت‌ها- می تواند آهن موجود در هموگلوبین خون را دچار تغییر در عمل‌کِرد نماید. در این فرآیند، آهن دو ظرفیتی (FeII) به سه ظرفیتی آن (FeIII) تبدیل می‌شود. با این تغییر هموگلوبین به متهموگلوبینِ غیرفعال(MetHb )تبدیل شده و دیگر قادر نیست اکسیژن (حیاتی) را به خود متصل و به سایر اجزاء منتقل کند.
متیلن بلو به عنوان یک « آنتاگونیست شیمیایی» * عمل می‌کند و به بدن در تبدیل آهن به نقش عملکِردی آن و در نتیجه بازیابی اکسیژن‌رسانی کمک می‌کند. البته دوز مصرفی باید دقیق باشد، زیرا دوز بیش از حد می‌تواند اثر معکوس داشته و منجر به افزایش تشکیل متهموگلوبین شود. بنابراین، برای جلوگیری از عوارض جدی، احتیاط ویژه در افراد مبتلا به کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز (G6PD)- یک اختلال متابولیک خاص- توصیه می‌شود.
کمبود G6PD شایع‌ترین کمبود آنزیم در سراسر جهان است. این بیماری اغلب بدون هیچ علامتی پیشرفت می‌کند و در صورت مصرف متیلن بلو می‌تواند منجر به تخریب گلبول‌های قرمز خون شود که تهدید کننده زندگی است.
متیلن بلو فراتر از کاربرد آن به عنوان یک داروی اورژانسی، امکانات بیشتری را برای پزشکی مدرن ارائه می‌دهد.متیلن بلو هنگامی که با نوری با طول موج خاص تابانده می شود، از نظر انرژی فعال شده و در این حالت، با اکسیژن اطراف واکنش کرده و آن را به اکسیژن واکنش‌پذیر - به نام اکسیژن تک‌تایی (Singlet oxygen )- تبدیل می‌کند. اکنون این اکسیژن « فعال» (Singlet oxygen) می‌تواند به طور مؤثر سلول‌های تومور را از بین ببرد و یا در موارد التهاب با باکتری‌ها مبارزه کند. این روش که در پزشکی با عنوان «درمان فتودینامیک» شناخته می‌شود، با استفاده از خواص الکترونیکی متیلن بلو برای مداخله دقیق (و ملایم) در درمان سرطان پوست و دندانپزشکی کاربرد دارد ، جایی که سایر روش‌ها جوابگو نیستند.
*توضیح در باره « آنتاگونیست شیمیایی »
آنتاگونیست (Antagonist) در فارماکولوژی و بیوشیمی نوعی لیگاند و ماده‌شیمیایی قابل پیوند یا گونه ای دارو است که که در سلول با اتصال به گیرنده‌های آن سلول عمل پیوند لیگاند-گیرنده را انجام داده ولی باعث هیچ‌گونه پاسخ و واکنش از سمت سلول های مورد نظر نمی‌گردد.
امیدوار‌کننده برای سلول‌های مغز
همانگونه که در بالا ذکر شد متیلن بلو در حال حاضر به عنوان یک درمان معجزه آسا برای عملکرد ذهنی در رسانه های اجتماعی مورد توجه و ستایش قرار گرفته است. گفته می شود کسانی که روزانه چند قطره مصرف می‌کنند، احساس هوشیاری بیشتری می‌کنند !.
شاید فقط یک هیاهو؛ اما پشت این هیاهو چیست؟
تحقیقات اخیر نشان داده است که متیلن بلو می‌تواند از تولید انرژی سلولی پشتیبانی کند. برای درک پدیده، باید به درون سلول‌های (خود)، به عنوان" نیروگاه‌های بدن" نگاه کنیم. برای تولید (این) انرژی، الکترون‌ها باید به طور دقیق در امتداد یک زنجیره مولکولی پیچیده به نام زنجیره انتقال الکترون منتقل شوند. این فرآیند به تنفس سلولی معروف است. حال اگر این فرآیند به هر علت مختل شود - به عنوان مثال، به دلیل بیماری یا پیری - سلول از انرژی خالی می‌شود و یا اگر "سموم تنفس"، ورودی سلول را مسدود کند، سلول می‌میرد.
اینجاست که متیلن بلو وارد عمل شده و مانند یک " حامل و جابجا کننده " برای الکترون‌ها عمل می‌کند، بدین معنی که قادر است الکترون‌ها را جذب کرده و آنها را در جای دیگری ( که نیاز است) آزاد کند. این امر به متیلن بلو اجازه می‌دهد تا شکاف‌های مسدود شده در زنجیره انرژی را پر کند و جریان انرژی در میتوکندری* را مجدداً راه اندازی نماید.
* توضیح « میتوکندری » از ویکی پدیا فارسی
« میتوکندری» (Mitochondrie ) اندامکی درون‌یاخته‌ای است که نقشی اساسی در تأمین انرژی بدن ایفا می‌کند و به همین دلیل اغلب از آن با نام « نیروگاه یاخته» یاد می‌شود. درون میتوکندری، مولکول‌های مواد غذایی مانند قندها و چربی‌ها در فرایندی به نام تنفس یاخته‌ای شکسته می‌شوند و انرژی آزادشده به شکل مولکول آدنوزین تری‌فسفات (ATP ) ذخیره می‌گردد. این مولکول مانند انرژی برای یاخته عمل می‌کند و در بیشتر واکنش‌های زیستی به کار می‌رود. کاهش عملکرد« میتوکندری» ارتباط نزدیکی با بیماری‌های اعصاب و روان مانند آلزهایمر(Alois Alzheimer ) و پارکینسون دارد، محققان با توجه به اهمیت موضوع، بطور پیگیر در حال بررسی هستند که آیا متیلن بلو می‌تواند زوال سلولی را کند یا خیر. یک مزیت مهم متیلن بلو این است که می‌تواند از سد خونی مغزی عبور کرده و مستقیماً به محل هدف خود برسد.

متیلن بلو : " اتوبوس شاتل برای الکترون‌ها "
عمل‌کِرد متیلن بلو بسیار شبیه یک " اتوبوس شاتل " (Shuttle bus ) است که بطور مستمر به (دور مولکول) می‌چرخد. در« میتوکندری » این " اتوبوس"- متیلن بلو= به طور مداوم الکترون‌ها را از یک مولکول از طریق جذب، (کاهش یا - احیاء-) و با انتقال آن ها به یک مولکول دیگر ( اکسایش)- اکسیداسیون- جابجا می‌کند.

مکانیزم"معجزه آبي رنگ" (das „blaue Wunder“ )
این مکانیزم را می‌توان با یک آزمایش جذاب به وضوح نشان داد. یک مایع بی‌رنگ- لویکو متیلن بلو- و مقدار کمی هوا در یک اِرلن مایر دربسته قرار داده می‌شوند. وقتی اِرلن مایر به شدت تکان داده می‌شود، مایع ناگهان به رنگ آبی تیره در می‌آید. سپس با مدتی بی‌حرکت قراردادن، دوباره رنگ آبی مانند یک"جادو" ناپدید و مایع دوباره بی رنگ می‌شود. این (فرآیند ) را می‌توان چندین بار تکرار کرد !
آزمایش"معجزه آبي رنگ"
مواد مورد نياز :
محلول متيلن بلو (2گرم در 100 ميلي ليتر آب)
گلوكز؛ سديم هيدروكسيد (سود) 10 % ( یا اسید رقیق)
روش كار:
در يك ارلن‌ماير يك ليتري مقدار50گرم سود (احتياط!) را در 300ميلي ليتر آب حل كنيد. به اين محلول مقدار 50 گرم گلوكز اضافه كرده وسپس از محلول متيلن بلو كه قبلاً تهيه شده به آن بيافزا ئيد تا كاملاً آبي رنگ شود. حال توپي دهانه ارلن‌ماير را محكم كرده و تكان بدهيد تا محتواي آن بي رنگ شود. سپس ارلن‌ماير را در گوشه اي قرار داده و پس از چند دقيقه شاهد آبي رنگ شدن( مجدد ) آن باشيد . اکنون ظرف (ارلن‌ماير ) را تكان بدهيد تا دوباره بي رنگ شود و دوباره و....و باز هم به همين ترتيب... پس از چندين بار تكرار مشاهده خواهيد كرد كه توپي دهانه ارلن‌ماير ديگر به آساني باز نمي شود ! (چرا؟)

راز تغییر رنگ چندین باره :
پروسه فوق یک واکنش( رِد – اکسیداسیون) برگشت‌پذیر است که در آن متیلن بلو نقش اصلی را ایفا می‌کند. این مایع از مخلوطی از آب، هیدروکسید سدیم، گلوکز (دکستروز) و متیلن بلو تشکیل شده است. کمی پس از مخلوط کردن اجزاء مختلف، مایع بی‌رنگ می‌شود.حال گلوکز در طول فاز استراحت به عنوان یک عامل احیاء (کننده) عمل می‌کند، الکترون می‌دهد و متیلن بلو رنگی را به شکل بی‌رنگ آن- لکومتیلن بلو- تبدیل می‌کندو این امر باعث بی رنگ شدن محلول می‌گردد. حال و با تکان دادن بطری، اکسیژن آتمسفر از فضای بالایِ درون ارلن‌مایر به داخل مایع آزاد می‌شود. اکسیژن یک عامل اکسیدکننده است و الکترون‌ها را جذب می‌کند و این "واقعه" مولکول را به شکل رنگی اصلی خود (متیلن بلو) برمی‌گرداند و محلول به رنگ آبی تیره در می‌آید.
حال اگر ارلن‌مایر کناری گذاشته شود، گلوکز باقیمانده، دوباره متیلن بلو را احیا می‌کند، به طوری که دوباره بی‌رنگ می‌شود (تشکیل لکومتیلن بلو). این فرآیند« اکسایش-کاهشِ » برگشت‌پذیر را می‌توان تا زمانی که یا تمام گلوکز اکسید شود یا تمام اکسیژن درون اِرلن مایر مصرف شود، تکرار کرد.
توصیه ها برای پرهیز از « خود درمانی »
تحقیقات در باره متیلن بلو به عنوان یک ماده بالقوه محافظ عصبی در دست بررسی است، لازم به اشاره است که بیشتر یافته‌ها تا کنون از مطالعات روی کشت سلولی یا آزمایش‌های حیوانات آزمایشگاهی حاصل شده است. با این حال ولی و به رغم نتایج علمی امیدوارکننده تا به امروز، استفاده از متیلن بلو در انسان باید با احتیاط انجام شود، زیرا شواهد (قوی) بالینی برای استفاده از آن به عنوان یک داروی مفید یا یک مکمل غذایی - بدون توصیه و تأیید یک پزشک- وجود ندارد. متیلن بلو یک محصول برای سبک زندگی نیست، بلکه یک ماده شیمیایی با مشخصات پزشکی است. تا کنون هیچ دوز علمی ثابت شده‌ای برای استفاده طولانی مدت و ایمن این " دارو" به اثبات نرسیده است. لذا و با توجه به داده‌های نامشخص، کیفیت مشکوک محصول و خطرات جدی برای سلامتی، خوددرمانی اکیداً توصیه نمی‌شود. کاربردهای پزشکی متیلن بلو باید فقط تحت نظارت دقیق پزشک انجام شود.
مصرف این ماده بدون مجوز مراجع ذیصلاح برای بهینه‌سازی عملکرد جسمی و روانی از طریق مداخله هدفمند، خطرات جدی را به همراه دارد. در اینجا فقط به چند مورد اشاره شود:
عدم خلوص :
از آنجایی که متیلن بلو به عنوان یک مکمل غذایی در اتحادیه اروپا تأیید نشده است، محصولات موجود در اینترنت اغلب به اندازه کافی آزمایش نشده‌اند و ممکن است به فلزات سنگین و سمی نیز آلوده باشند.
خطرات برای سلامتی:
مطالعات نشان می‌دهد که استفاده طولانی مدت از این ماده می‌تواند باعث ایجاد ژنوتوکسیک و سرطان‌زایی شود.
تداخلات خطرناک:
متیلن بلو با داروهای متعددی، به ویژه داروهای ضد افسردگی، تداخل دارد. این عامل می‌تواند باعث ایجاد شرایط تهدیدکننده زندگی مانند « سندرم سروتونین» - یک هورمون بسیار مهم- گردد.. علاوه بر این، استفاده از آن در افرادی با " شرایط خاص" (مانند کمبود G6PD) تهدیدکننده زندگی ارزیابی شده است.
تأخیر در تشخیص:
کسانی که خوددرمانی می‌کنند، خطر نادیده گرفتن بیماری‌های زمینه‌ای جدی که نیاز به درمان پزشکی تخصصی دارند را به جان می‌خرند.
به طور خلاصه، متیلن بلو مولکولی جذاب با تاریخچه‌ای چشمگیر و کاربردهایی متنوع است. خواص شیمیایی آن، به ویژه در چرخه اکسایش-کاهش ( اکسیداسیون – احیاء )آن را به ابزاری ارزشمند در پزشکی، تشخیص و ... تبدیل کرده است.
هیاهو و جو سازی در رسانه‌های اجتماعی
با تمام آنچه که ذکرشد، ولی روندهای فعلی در رسانه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که برخی از یافته‌های علمی چقدر سریع می‌‌توانند با "هیاهو" و انتشار « غیر قابل اثبات » تحریف شوند.
به عبارت دیگراینکه ( بنابراین) استفاده « مسئولانه » از رسانه‌های اجتماعی مستلزم آشنایی با حقایق علمی و سنجش خطرات است.
منبع : ( نگارنده اصلی)
Andreas Wolf : Zwischen Wissenschaft und medialem Hype
آندرِآز وُلف : میان علم و هیاهوی رسانه‌ای
این مقاله برای اولین با در . www.faszinationchemie.de منتشر گردید.

***************************************************

کتاب های تخصصی (علمی-کاربردی) صنعت رنگ از حمیدرقمی (نگارنده وبلاگ)

برای دیدن جزئیات بیشتر روی عنوان" کتاب های تخصصی ..." کلیک کنید!

مسیری جدید به سوی آمونیاک سبز و ...

** مسیری جدید به سوی آمونیاک سبز**
(سنتز آمونیاک بدون شرایط سختِ فرایند« هابر- بوش» امکان‌پذیر گردید)

تاریخ انتشار منبع اصلی: 15.06.2026
استفاده از چارچوب‌های فلزی-آلی (*MOFs) به عنوان کاتالیزور، جایگزین پایداری برای سنتز آمونیاک خواهد بود.
محققان دانشگاه فنی وین (اتریش) (TU Wien ) اکنون نشان داده‌اند که چگونه می‌توان این ساختارهای MOF را به طور « هدف دار» برای فعال کردنِ برای تشکیل آمونیاک، مورد استفاده قرار داد.
* MOFs یا چارچوب‌های فلزی-آلی، مواد خودآرا ( یا خود "مرتب" کننده) هستند که از (یون‌ها ) یا خوشه‌های فلزی به عنوان « ساختار (های) مرکزی» و ترکیبات آلی به عنوان لیگاند(ها) تشکیل شده‌اند.‌ این ترکیبات با ساختارهای قابل کنترل، منافذ (یا حفره‌های) منظم و خواص شیمیایی منحصر به فرد شناسایی می‌شوند.
حال و با بهره گیری از این ترکیبات آلی-فلزی، دانشگاه فنی وین (TU Wien ) به دنبال پاسخ به این سوال است که چگونه می‌توان آمونیاک (NH3) را با انرژی بسیار کمتری نسبت به آنچه که تا کنون با آن مواجه بوده ایم ( و هستیم)- فرایند معروف به « هابر-بوش»- تولید کرد.
شرکای " نقش آفرین" برای این واکنش :
خورشید، آب، هوا و کاتالیزورهای آلی-فلزی
محققان دست اندر کاره این پروژه (جدید) به دو دلیل- مصرف انرژی بسیار زیاد و تولید گاز گلخانه ای بسیار بالا- ، به دنبال یک راه‌حل" پایدار" برای جایگزین کردن فرایند « هابر- بوش» برای تولید آمونیاک هستند.
در این این پروژه تحقیقاتی که با همکاری تیم‌های بین‌المللی انجام می شود، موضوع مرتبط با داده‌های اندازه‌گیری مهم توسط ویرجینیا تک (ایالات متحده آمریکا) (Virginia Tech USA) و موضوع شبیه‌سازی‌های کامپیوتری توسط موسسه فناوری اسرائیل، تکنیون (Israel Institute of Technology ) در دست اقدام است.
یکی از قوی‌ترین پیوندها در شیمی
جانا بیش‌هوف (Jana Bischoff) از موسسه شیمی مواد در دانشگاه فنی وین(TU Wien )و نویسنده اصلی مقاله حاضر می‌گوید: « ما باید یکی از قوی‌ترین پیوندها در تمام شیمی را از میان برداریم ( یا بشکنیم)» نیتروژن در هوا به صورت یک مولکول N₂ وجود دارد که در آن دو اتم نیتروژن با یک پیوند سه‌گانه بسیار با ثبات به هم متصل شده‌اند. حال و برای تولید آمونیاک (NH₃)می بایست ( ابتد) مولکول N₂ شکسته شود و اتم‌های نیتروژنِ " بسیا رتهاجمی"( هر یک)به صورت جداگانه با اتصال به هیدروژن " آرام گیرند" !
** روش تولید آمونیاک در فرایند « هابر-بوش» (Haber-Bosch-Verfahren ) در پایان بخش خبری این مطلب توضیح داده خواهد شد.
ادامه مقاله اصلی
طبیعت به عنوان الگو
جداسازی مولکول‌های نیتروژن - بر خلاف روش « هابر-بوش » - که با نیروی (بی‌رحمانه) فشارها و دماهای بسیار بالا ممکن می شود، در روش جدید با کمک یک کاتالیزورکه ( به دقت )و هوشمندانه انتخاب شده است، با الهام از طبیعت صورت می‌گیرد. برخی باکتری‌ها که از« نیتروژناز»- آنزیمی حاوی آهن- استفاده می‌کنند، قادرند مولکول‌های نیتروژن را به نوعی ابتدا " به خود متصل کرده " و سپس (آن‌ها ) را از هم جدا ‌کنند .
اثر مشابه- برخی باکتری‌ها که از نیتروژناز استفاده می کنند-را می‌توان با "چارچوب‌های فلزی-آلی ( MOFs)" به دست آورد. این گروه ار "چارچوب‌های فلزی-آلی"، مواد متخلخلی هستند که در آنها یون‌های فلزی با ترکیبات آلی خاص پیوند عرضی برقرار کرده و ساختار بزرگتری تشکیل می‌دهند.
به گفته (بانو)دکتر کورنلیا فون بکمن از دانشگاه فنی وین (Dr. Cornelia von Baeckmann (TU Wien)): « ما در چارچوب‌های فلزآلی خود، مانند نیتروژناز طبیعی از آهن- فلزی که ارزان و به راحتی در دسترس است-. استفاده می کنیم. سوال اساسی در تحقیقات ما این بود که چگونه لیگاندهای آلی را طوری تنظیم کنیم که این ترکیب بتواند آمونیاک تولید کند؟»
نقش نورو چگونگی اثر‌گذاری آن
نور( انرژی نوری) باعث ایجاد حالت برانگیخته در چارچوب فلزی-آلی می‌شود. سپس بار الکتریکی در داخل ماده به سمت اتم‌های آهن، تغییر مکان می‌دهند (یا جابجا می‌شوند)، پروفسور دومینیک اِدر (Prof. Dominik Eder, TU Wien) توضیح می‌دهد: «پیونددهنده‌های آلی اطراف این اتم‌های آهن مانند منظم ‌کننده‌های شیمیایی عمل می‌کنند.» «آنها می‌توانند الکترون‌ها را از فلز دور کرده و به طور نامحسوس بر رفتار آهن تأثیر بگذارند. به این ترتیب آنها تعیین می‌کنند که نیتروژن چقدر خوب متصل شده است و پروتون‌ها چگونه از محیط آبی به نیتروژن منتقل می‌شوند».
وقتی یک مولکول نیتروژن به یک اتم آهن به نوعی" آویزان " می‌شود، پیوند سه‌گانه بسیار پایدار آن ضعیف شده و نیتروژن از نظر شیمیایی واکنش‌پذیر(تر) می‌شود. سپس این مولکول می‌تواند به تدریج توسط الکترون‌ها و پروتون‌ها به آمونیاک تبدیل شود.
گامی مهم برای فناوری‌های جدید
جانا بیشوف (Jana Bischoff ) می‌گوید: «تغییرات کوچک در لیگاندهای آلی می‌تواند رفتار آهن را به شدت تغییر دهد. ما طیف وسیعی از ترکیبات آلی را بررسی کرده‌ایم تا بفهمیم چگونه می‌توانیم با انتخاب دقیق ترکیبات، در مسیری که به دنبال (هدف) هستیم، به درستی گام برداریم »... « کار حاضر هنوز نشانه‌ای از آغاز برای تولید صنعتی آمونیاک نیست، اما گامی مهم در این جهت است ». بگفته نامبرده « چارچوب‌های فلزی-آلی قطعاً راه‌های جدید و مهمی را برای فعال کردن کاتالیزورهای ویژه نشان می‌دهند، حتی در فرآیندهایی مهم از نظر انرژی و دشوار از نظر فناوری، در سراسر جهان مانند سنتز آمونیاک.
منبع اصلی :
Ein neuer Pfad zu grünem Ammoniak
chemie.de - Das Chemie Fachportal vom Labor bis zum Prozess
chem.de 15.06.2026

********************************************

بیش از یکصد و ده ‌سال از اولین ‌سنتزصنعتی‌آمونیاک گذشت
( با ویرایش مجدد و بروز رسانی )

نگارنده وبلاگ در چهاردهم فروردین 1392 پستی با عنوان« یکصد‌سال از اولین ‌سنتزصنعتی ‌آمونیاک گذشت » منتشر نمود. اکنون خلاصه ای از مطلب فوق را با یک ویرایش مجدد و کمی هم بروزرسانی در اینجا مشاهده خواهید کرد.

کارهای اولیه در اشل "پایلوت" پایه و اساس کار برای سنتز آمونیاک از عناصر نیتروژن و هیدروژن درسال 1904 توسط فریتز هابر(Fritz Haber) دردانشگاه صنعتی کالسروهه به ثمر رسید.

سپس و در سال 1909 صنعتی سازی مدل طراحی شده توسط فریتز هابر (Fritz Haber) را شرکت ب- آ- اس- اف- با یک گروه از مهندسان تحت رهبری کارل بوش (Carl Bosch) بر عهده گرفت.
ایستادن در مقابل راکتوری با 20 مترارتفاع درشهر لودویکزهافن (آلمان) که از اولین کارخانه سنتز آمونیاک درشرکت ب- آ –اس- اف (BASF) بجامانده است، انسان را به تحسین وشاید هم تعجب وامی دارد.

درماه مارس 1913 درون این راکتور برای اولین بار آمونیاک-محصولی از مخلوطی از گازهای ازت وهیدروژن- به تولید انبوه رسیده و بدین ترتیب به یک روش علمی-صنعتی تا آن روز غیرممکن جامه عمل پوشانده شد. غلو نشده است، اگر این روش ازتولید (سنتزی) آمونیاک‌ راکه‌ به ‌روش‌‌هابر بوش (Haber-Bosch-Verfahren) معروف است، به عنوان گام بسیارتعیین کننده ای درعصر کودشیمیائی غیر آلی- تأمین غذای میلیاردها انسان- نام‌گذاری کنیم. درحال حاضر نیز در کنار راکتور فشار بالای سنتز آمونیاک بجامانده از آن دوران، تأسیسات جدید و تکامل یافته ای به تولید روزانه 2000 (دوهزار)تن آمونیاک مشغول است.
این صنعتی سازی– که بعدها به روش هابر-بوش معروف شد- (Haber-Bosch-Verfahren ) برای تولید انبوه آمونیاک درابتدای امر با مشکلات وخطرات عمده ای همراه بود. مهمترین مشکل موجود درآن زمان، کارکردن در فشار نزدیک به 300 بار و دمای تا 500 درجه سانتیگراد بود. اولین راکتورهای ساخته شده برای سنتز آمونیاک قادر به تحمل شرایط لازم مانند فشار ودماهای ذکرشده را نداشته و منفجر می‌شدند. برای حل این معضل‌شیمی‌دان‌ با تجربه‌ درمتالوژی‌کارل بوش (Carl Bosch)به کمک آمده وعلت مشکل را پیداکرد."هیدروژن داغ درفشار بالای 250 بار کربن (مسئول استحکام) را از درون فولادِ بدنه راکتور "حل کرده "و فولاد متخلخل شده دیگر قادر به تحمل فشار بسیار بالا نمی‌بود. " بوش این معضل را بدین ترتیب حل کرد که سطح داخل راکتور را با یک لایه نازک از آهن کم کربن و نسبتاً نرم پوشش داد و بدین ترتیب به هیدروژنِ وارد شده به اولین لایه بدون اینکه قادر به "خرابکاری" باشد اجازه خروج مجدد داده می‌شد. همین امر باعث گردید که شرکت ب- آ- اس- اف- برای اولین بار یک کارگاه تست مواد (سازنده دستگاهها )را درصنایع شیمیائی پی ریزی کند. امروزه نیز تکنولوژی تولید آمونیاک به روش فوق درمرز توانائی های علمی وفنی قراردارد ،چرا که نوسانات احتمالی در شرایط درون راکتور می تواند باعث بروز خطرات جبران ناپذیری گردد. از این رو می بایست کلیه تأسیسات با دقت بسیار طراحی و ساخته شوند. درراکتور کارخانه جدید آمونیاک، مخلوط گازهای هیدروژن و ازت از روی یک بستر کاتالیزاتوری دردمای 400 درجه سانتیگراد و فشار 150 بار عبور داده می‌شود. بدنه راکتور مورد نظر از فولاد بسیارمقاومی با ضخامت 15 (پانزده )سانتیمتر می باشد. این فولاد با ضخامت ذکر شده از نوعی است که قادر به تحمل هیدروژن پرفشار (150بار) را داشته و روش آنروزی کارل بوش برای جلوگیری از دیفوزیون به داخل بدنه را، دیگر غیر الزامی کند. امروزه باید تولید سنتزی آمونیاک را به عنوان بخشی تفکیک ناشدنی از زندگی صنعتی تلقی کرد زیرا که آمونیاک– اگر چه هم اکنون نیز بیشترین کاربردش درتولید کودهای شیمیائی می‌باشد- به عنوان ماده اولیه بسیاری از محصولات شیمیائی مانند آمین ها، کاپرولاکتام (ماده اولیه تولید پلی آمید)، چسب ها و رزین های برپایه اوره و... نقشی حیاتی دارا‌می باشد.
شرکت BASF آمونیاک (بدون آب) را از طریق خطوط لوله، آبراه‌های داخلی (رودخانه ها و کانال ها) و واگن‌های قطار توزیع می‌کند. BASF همچنین محلول آمونیاک ۲۴.۵٪ ی را در واگن‌های قطار و کامیون‌های تانکردار در اختیار مصرف کنندگان (عمده) قرار می‌دهد.
بسیار مهم :
فریتزهابر (Fritz Haber) این شیمی دان برجسته آلمانی و برنده جایزه نوبل درشیمی، زوایای تاریکی نیز درزندگی خود دارد که مهمترین آنها فعالیت های "اثرگذار" او درکشف و ساخت جنگ افزارهای شیمیائی وبه کارگیری آنها درجنگ جهانی اول می باشد.
مهم ترین منابع :
Haber-Bosch-Verfahren, Ammoniaksynthese T. Seilnacht
BASF-Geschichte_Chemie-die-verbindet-1865-2015
BASF_Ammonia_History 01 1913

*********************************************

کتاب های تخصصی (علمی-کاربردی) صنعت رنگ از حمیدرقمی (نگارنده وبلاگ)

برای دیدن جزئیات بیشتر روی عنوان" کتاب های تخصصی ..." کلیک کنید!

بایدهای جدید برای ...

بایدهای جدید برای انتقال اطلاعات زیست محیطی به مصرف کنندگان
(( انجمن صنایع رنگ و مرکب‌های چاپ آلمان؛ انجمن به ثبت رسیده VdL ))

منبع اصلی :
Wir sind Farbe Magazin Ausgabe 33 Juli 2026

EmpCo Directive (Empowering Consumers for the Green Transition Directive)
Die EmpCo-Richtlinie (Stärkung der Verbraucher für den grünen Wandel )

(توانمندسازی مصرف‌کنندگان برای دستورالعملِ گذار سبز)

توضیح الزامی:

این پست در 2 شهریور 1405 به علت " غیر قابل درج بودن در وبلاگ " در سایت « ایران پلیمر» درج و منتشر گردید . با سپاس فراوان از سرکارخانم مهندس علیزاد منیر؛ مدیر مسئول محترم سایت ایران پلیمر

اتحادیه اروپا با دستورالعمل موسوم به EmpCo، قوانین سختگیرانه‌ای را برای تبلیغات زیست‌محیطی وضع می‌کند. این دستورالعمل‌ از ۲۷ سپتامبر لازم‌الاجرا می‌باشند. این دستورالعمل برای انجمن (صنایع) تولید کنندگان رنگ و مرکب‌های چاپ آلمان (*VdL ) ، نیز لازم الاجرا بوده و به معنای بررسی استراتژی‌های ارتباطی با مصرف کنندگان با تکیه بر شواهد قوی و اثبات‌پذیر برای" ادعاهای سازگار با باید‌های زیست ‌محیطی "(در)آینده است .
* Verband der deutschen Lack- und Druckfarbenindustrie e.V
(( انجمن صنایع رنگ و مرکب‌های چاپ آلمان؛ انجمن به ثبت رسیده VdL ))
دستورالعملEmpCo با هدف توانمندسازی مصرف‌کنندگان برای "گذار سبز"، به عنوان مکمل مقررات موجود در زمینه حمایت از مصرف‌کننده تلقی می شود. اتحادیه اروپا با این دستورالعمل، آنچه را که با عنوان "شستشوی سبز" شناخته می‌شود ، تحت کنترل های دقیق تر و شدید تر قرار می دهد.
هدف از تشدید این کنترل‌ها، جلوگیری از "ادعاهای سبز" و گمراه‌کننده، ترویج اطلاعات قابل اعتماد برای مصرف ‌کنندگان و ایجاد رقابت عادلانه است. بنابراین، از ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶، ادعاهای کلی زیست‌محیطی مانند «دوستدار محیط زیست»، «پایدار» یا خنثی از نظر اقلیمی تنها در صورتی مجاز خواهند بود که بتوان آنها را با شواهد شناخته‌شده و قابل تأیید، اثبات کرد.
این دستورالعمل برای تولیدکنندگان رنگ، لاک و جوهر چاپ اهمیت قابل توجهی دارد. ویژگی‌های زیست‌محیطی سال‌هاست که از عوامل مهم و اثرگذار در بازار بوده‌اند. اظهاراتی چون انتشارِکم گازهای گلخانه‌ای، بهره‌وری اصولی از منابع، قابلیت بازیافت، استفاده از مواد اولیه تجدیدپذیر و... بخش(هایی) جدایی‌ناپذیر از نوع و چگونگی " انتقال اطلاعات" در خصوص کالاها به مصرف کنندگان هستند. اکنون با اجرای دستورالعمل EmpCo، الزامات مربوط به کیفیت و (بخصوص) مستندسازی این اظهارات به طور قابل توجهی در حال افزایش است.
قوانین سختگیرانه‌تر در مورد رقابت ناعادلانه
در آلمان، دستورالعمل EmpCo عمدتاً از طریق « قانون مبارزه با رقابت ناعادلانه* (UWG) » اجرا می‌شود. این قانون به وضوح تعریف می‌کند که چه شیوه‌های تجاری را ناعادلانه و لذا غیرمجاز می‌داند، یعنی آن‌هایی که مصرف‌کنندگان را گمراه می‌کنند ( یا وظیفه مراقبت از مشاغل را نقض می‌کنند)
* قانون مبارزه با رقابت ناعادلانه
Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb – UWG *
Act against Unfair Competition
بخشی از این قانون که به «لیست سیاه» مشهور است، در ضمیمه ۳ از بخش ۳ قانون رقابت ناعادلانه آلمان (UWG)، جزئیات دقیقی را ارائه می‌دهد و به لیستی از شیوه‌های ناعادلانه علیه مصرف‌کنندگان اشاره دارد.
مهم‌ترین آیتم‌های این لیست عبارتند از :
* استفاده از برچسب‌های پایداری بدون « سیستم صدور گواهینامه »
* استفاده از ادعاهای زیست‌محیطی کلی و بی‌اساس
* دامنه ادعاهای زیست‌محیطی زمانی که فقط بخش‌هایی از محصول را پوشش می‌دهند.
*تأکید بر الزامات قانونی، (حتی) زمانی که این الزامات در هر صورت لازم الاجرا می باشند.
اظهارات در مورد عملکرد زیست‌محیطی از ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶ باید دقیق ، واقع‌بینانه ، قابل اندازه‌گیری و زمان‌بندی شده باشد. همچنین می‌بایست تعهدات واضح، عینی و قابل دسترس برای عموم باشد. قابل اشاره اینکه ، این تعهدات "خود اظهاری" همچنین نیاز به تأیید خارجی داشته که (این) نیز باید در دسترس عموم قرار گیرد. اظهارات در مورد اثرات زیست‌محیطی مبتنی بر جبران گازهای گلخانه‌ای نیز از ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶ تحت بررسی نظارتی قرار خواهد گرفت.
اطلاعات داده شده، متن‌ها، تصاویر و گرافیک‌ها را نیز شامل می گردد.
مقررات جدید نه تنها در مورد متن، بلکه در مورد گرافیک‌ها و تصاویر، به صورت ترکیبی و به صورت جداگانه، اعمال می‌شوند و بر اساس پیامشان مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. اصطلاحاتی چون "خنثی از نظر آب و هوا"، "دوستدار محیط زیست"، "سبز"، "پایدار" و "زیست تخریب‌پذیر" و مشابه ، در آینده بدون شواهد قابل اعتماد و تأیید شده ، غیرقابل قبول خواهند بود. به عنوان مثال تصاویر مراتع سبز، مناظر بکر یا گیاهان نیز در صورتیکه به منظور " مطابقت و سازگاری " محصول با محیط زیست مورد استفاده قرار گرفته باشند ، می توانند به عنوان "سوال برانگیز" ، کل محصول یا "برند" را با شک وتردید مواجه سازند.
قابل اشاره اینکه شرکت‌ها باید از زمان باقی‌مانده تا زمان لازم‌الاجرا شدن قانون جدید، بررسی سیستماتیک موارد مرتبط با بازاریابی، وب‌سایت‌ها، برچسب‌گذاری محصولات و مدارک فروش خود اقدام نمایند.
به گفته بتینا هاینه (Bettina Heyne ) گزارشگر بخش بازاریابی و نوآوری و رئیس کمیته ارتباطات شرکت‌های انجمن صنایع (تولید کنندگان) رنگ و مرکب‌های چاپ آلمان (VdL) ، "شرکت‌ها می بایست ارتباطات «زیست‌محیطی» خود را به طور جامع مورد بررسی قرار دهند." نامبرده همچنین اضافه می کند که " مقررات EmpCo باید شرکت‌های صنعت رنگ را وادار کند تا کل ارتباطات زیست‌محیطی خود را - از متون و تصاویر گرفته تا برچسب‌گذاری و فروش محصول - به طور جامع بررسی کنند، الزامات جدید تأکید دارد که اظهارات مرتبط با محیط زیست باید در آینده با قوت بیشتری مستند شوند. گواهینامه‌های شناخته‌شده‌ای مانند natureplus یا Blue Angel می‌توانند مبنای قانونی و قابل تأییدی برای ارتباطات فراهم کنند. شرکت‌هایی که محصول و مدیریت پایداری را از همان ابتدا تقویت می‌کنند، نه تنها خطرات قانونی را به حداقل می‌رسانند، بلکه از طریق ارتباطات زیست‌محیطی شفاف و قابل فهم، اعتماد مشتریان خود را نیز جلب می‌کنند»
اجتناب از ریسک‌ها، غنیمت شمردن فرصت‌ها
اجتناب از ریسک‌های قانونی ارتباطات زیست‌محیطی مستند شده و دقیق، اعتماد مشتریان، شرکای تجاری و مشتریان بخش دولتی را نیز تقویت می‌کند به ویژه در صنعت رنگ، که پایداری به طور فزاینده‌ای در کل چرخه عمر محصول در نظر گرفته می‌شود، اطلاعات شفاف نیز می‌تواند یک مزیت رقابتی باشد. بنابراین، آمادگی به موقع و مداوم برای مقررات جدید به یک عنصر مهم در ساختار تبدیل می‌شود.
توصیه‌هایی برای اقدام تا ۲۶ سپتامبر 2026
۱- فهرست‌برداری از تمام ادعاها و برچسب‌های زیست‌محیطی (وب‌سایت، بسته‌بندی، کمپین‌ها و...)
2- غربالگری ریسک: شناسایی موارد مبهم یا/و بی‌اساس
۳- پر کردن شکاف‌های داده: حرفه‌ای‌سازی سیستم‌های اندازه‌گیری، ارزیابی شاخص‌های انرژی، مواد و ضایعات
۴- سازماندهی تأیید خارجی؛ فقط از گواهینامه‌های شناخته‌شده استفاده کنید
۵- دستورالعمل‌های ارتباطی و فرآیندهای تأیید را تعریف کنید؛ کارمندان را آموزش دهید
۶- یک برنامه اجرایی برای برچسب‌گذاری مجدد و تغییرات بسته‌بندی ایجاد کنید

منبع اصلی :
EMPCO-RICHTLINIE aus : WSF_33_Juli_2026_final ) )
Wir sind Farbe Magazin Ausgabe 33 Juli 2026

Test , Wiedeholung 19.06.1405

Wird noch ein mal getestet

(Shahrivar 1405)

روشی جدید برای جذب کربن‌دی‌اکسید از فضا

**روش جدیدِ جذب مستقیمCO₂ از فضا **
( وقتی ضایعات موادغذایی به وسیله‌‌ای برای جذبCO₂ تبدیل می‌شوند! )

Das neue Direct-Air-Capture-Verfahren
Lebensmittelabfälle aus der Käse- und Tofuproduktion werden zu kleinen
Kügelchen verarbeitet, die CO2 auffangen können.
Mezzenga Lab / ETH Zurich

ابتدا توضیحاتی ضروری :
1- عنوان فوق با توجه به عدم دسترسی به سایت بلاگفا و در نتیجه به "وبلاگ علوم و تکنولوژی رنگ " در تاریخ 30.04.1405در سایت ایران پلیمر منتشر گردید، که در اینجا سپاسگزاری مجدد از مدیر مسئول محترم سایت مذکور؛ سرکار خانم مهندس علیزاد، را بر خود واجب می دانم .
2- ... و اکنون "ماجرای" آنچه را که منتهی به انتشار (مطلب) در سایت ایران پلیمر گردید:
نگارنده ( حمید رقمی) بیش از 20 سال است که- بطور مستمر- و با بیش از 400 (چهارصد) عنوان پست، دیدگاه‌ های خود؛ مطالب؛ مباحث و ترند های علمی روز به ویژه در ارتباط با شیمی و رنگ را- عمدتاً از منابع آلمانی- در وبلاگ خود، " وبلاگ علوم و تکنولوژی رنگ " منتشر کرده است . نامبرده از ایام پس از جنگ 40 روزه که اینترنت بین الملل ( کم و بیش) مجدداً قابل استفاده گردید، نیز سعی بر آن داشت که طبق روال گذشته، وبلاگ خود را-در سایت بلاگفا- به روز رسانی نماید. این سعی و تلاش ولی(عملاً) نا موفق از آب درآمد، چون « بلاگفا » همچنان باز نمی شد (و نمی شود) !
چه باید می‌کردم ؟؟
راه ها و گزینه های مختلف و متعددی را بررسی کردم :
از یک سایت "وبلاگ دهنده آلمانی" تا برخی از وبلاگ های ایرانی؛ از یک وبلاگ در سایت گوگل تا تهیه مطالب و ارسال آن در فایل (PDF) از طریق ایمیل برای علاقمندان و مطالعه کنندگان مطالب اینجانب در بلاگفا و... و (بالاخره) نشر دیدگاه ها و مقالات خود - موقتاً تا باز شدن مجدد سایت بلاگفا- در سایت « ایران پلیمر»، البته مشروط به موافقت مدیر مسئول سایت ایران پلیمر با این گزینه.
در یک مذاکره (تلفنی) با سرکار خانم مهندس علیزاد منیر« مدیر مسئول مجلات بسپار و سایت ایران پلیمر» و درخواست مشورت با ایشان. نامبرده نظرات خود را بیان نموده و نهایتاً (و با گشاده رویی) با پیشنهاد انتشار مقالات اینجانب در سایت ایران پلیمرموافقت فرمودند.
با سپاس فراوان از سرکار خانم مهندس علیزاد منیر / حمید رقمی
3- موضوع قدردانی(اینجانب) از مدیریت محترم بلاگفا
" آیتم "یا « سو تیتر » شماره 3 - قدردانی از مدیریت محترم بلاگفا - که در « سایت ایران پلیمر » ( حتماً به دلایل موجه ) حذف گردیده بود، را نیز ذیلاً مشاهده می کنید .
... "در اینجا همچنین برخود واجب می دانم که از مدیریت محترم و کادر فنی سایت بلاگفا برای در اختیار قرار دادن رایگان وبلاگ"علوم و تکنولوژی رنگ"و پشتیبانی بیش از 20 ساله از آن، با احترام قدردانی نمایم."

======================================================

مقاله اصلی :
وقتی ضایعات موادغذایی به وسیله‌‌ای برای جذبCO₂ تبدیل می‌شوند!
تاریخ انتشار منبع : 12.06.2026
حذف ( یا کاهش) گاز کربن‌دی‌اکسید( CO₂ )از جو، یک مسیر مهم در مبارزه با تغییرات اقلیمی محسوب می‌شود. اما این پروسه تا هم اکنون بسیار انرژی‌بر و گران بوده است. در حال حاضر (ولی) محققانِ دست اندر کار این "معضل"، فرآیندی جدید را - با راندمان خوب- عملی کرده‌اند که کربن دی‌اکسید را (بطور کارآمد) جذب کرده و با استفاده از انرژی کم دوباره آن را آزاد می‌کند. ماده اولیه برای این روش، ضایعات تولید پنیر و "توفو"* است.
* "توفو": توفو (tofu ) یا «پنیر سویا» محصولی ست که از فرایند بستن شیر سویا به دست می‌آید. این شیر (دََ لَمه بسته) را با فشار به قالب‌های سفید نرم تبدیل می‌کنند. خاستگاه توفو چین است و امروزه بخشی از آشپزی کشورهای آسیای جنوب شرقی، همچون چین، ژاپن، کره، اندونزی، ویتنام و دیگر کشورها را تشکیل می‌دهد.
*منبع : tofu (engl.), Tofu (deutsch), Wikipedia
گرمایش جهانی و گازهای گلخانه‌ای
برای تثبیت گرمایش جهانی ( زیر ۱.۵ درجه سلزیوس)در درازمدت، علاوه بر کاهش شدید انتشار گازهای گلخانه‌ای، به فناوری‌هایی برای حذف و ذخیره صدها میلیارد تن کربن‌دی‌اکسید (CO2) از جَو نیاز است. سناریوهای مختلفِ موجود برای این کار، در آخرین گزارش ارزیابی کمیته بین دولتی «تغییرات اقلیمی» (IPCC) ، بررسی می‌شود.
( IPCC = Intergovernmental Panel on Climate Change )
Zwischenstaatlicher Ausschuss für Klimaänderungen ( کمیته بین دولتی برای تغییرات اقلیمی)
گروه‌های تحقیقاتی و استارتاپ‌های متعددی سال‌هاست که روی روش‌هایی برای حذف مستقیم CO2 از هوا با فرآیندهای موسوم به « جذب مستقیم هوا » (DAC) (Direct Air Capture) کار می‌کنند.
شرکت Climeworks که در سال ۲۰۰۹ به عنوان زیرمجموعه‌ای از ETH * ( زوریخ ) تأسیس شد، یکی از اولین های ارائه‌دهنده DAC ( Direct Air Capture ) (تجاری) در جهان است. با این حال ولی تا به امروز، حذف مستقیم CO2 از هوا همچنان انرژی‌بر و گران است.
ETH * دانشگاه فنی فدرال زوریخ (Federal Institute of Technology Zurich)
پروتئین‌های کُروی متخلخل دی‌اکسید کربن را جذب می‌کنند
در مقاله‌ای که به تازگی در مجله تخصصی PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences ) منتشر شده است، محققان رویکرد جدید( و بِکری ) را برایDAC (Direct Air Capture ) ارائه می‌دهند. گروهی به سرپرستی محقق مواد، رافائل مزنگا (Raffaele Mezzenga ) استاد گروه علوم و فناوری بهداشت در ETH زوریخ، استفاده از آب پنیر و بقایای تولید توفو برای جذب CO2 را در دستور کار قرار داده است.
همزمان با تولید شیر و توفو، مقادیر زیادی محلول غنی از پروتئین تولید می‌شود. از این میزان تنها بخش کوچکی در تولید مواد غذایی استفاده می‌شود و بقیه به عنوان « پسماند» باقی می‌ماند. محققان پروتئین‌ها را از این « پسماند»ها جدا کرده و از آنها برای (ایجاد )زنجیره‌های بلند و نازکی به نام « فیبریل‌های آمیلوئید » استفاده می‌کنند. سپس این فیبریل‌ها را با هیدروکسید پتاسیم ( KOH) می‌پوشانند و آنها را به کُره‌هایی با قطر نیم سانتی‌متر تا یک سانتی‌متر تبدیل می‌کنند. مزنگا (Mezzenga ) توضیح می‌دهد: "ماده حاصل، مانند اسفنجی است که می‌تواند مقدار زیادی CO2 را از طریق پتاسیم هیدروکسید جذب کند."
وقتی پروتئین‌های کُروی متخلخل در معرض هوای محیط قرار می‌گیرند، هیدروکسید پتاسیم با CO2 واکنش کرده و "پتاسیم بی‌کربنات" ( صحیح : پتاسیم هیدروژن کربنات) ، ایجاد می‌شود.. در این فرآیند CO2 از هوا جذب می‌گردد.
ژو دونگ (Zhou Dong )، محقق فوق دکترا در گروه مزنگا (Mezzenga ) و نویسنده (اول) این مقاله، توضیح می‌دهد:
" ما در آزمایش‌های خود با هوای محیط، توانستیم ۹۷ میلی‌گرم CO2 را از یک گرم ماده موسوم به « پروتئین‌های کُروی کوچک متخلخل» حذف کنیم. این مقدار بسیار زیاد است و ۱۰ تا ۵۰ درصد بیشتر از ظرفیت روش‌های متداول DAC است. دونگ تخمین می‌زند که به لحاظ تئوری، حدود ۱۰۰ گرم CO2 در هر چرخه فرآیند از یک کیلوگرم "پروتئین‌های کُروی" جدا می‌شود.
روش هایی برای « اقتصاد چرخشی »
فرآیندهای متداول DAC معمولاً از گرما و فشارِ کاهش‌یافته برای جدا کردن دی‌اکسید کربن از ماده جاذب استفاده می‌کنند. این فرایند برای ذخیره بعدی CO2 و پردازش آن به مواد دیگر و در نتیجه حذف آن از جو در درازمدت ضروری است. حال و نظر به ایکه این فرآیند به انرژی زیادی نیاز دارد، لذا روشDAC فقط زمانی که انرژی تجدیدپذیر فراوان در دسترس باشد، (از نظر انرژی و اقتصادی) مقرون به صرفه خواهد بود.
مزنگا (Mezzenga ) و تیمش برای مطالعه بیشتر روی " پروزه در دست برسی"، رویکرد متفاوتی را در پیش گرفتند:
تیم مذکور برای جدا کردن دی‌اکسید کربن از پروتئین‌های کروی، آنها را به طور متناوب با یک اسید و باز ملایم به مدت حدود ده دقیقه در دمای اتاق اسپری می‌کنند. با این کار پیوندهای شیمیایی ( به نوعی) "مختل" شده و امکان جداسازی CO2 فراهم می‌گردد. سپس اسید، باز و کُره‌ها ( پروتئن‌های کروی) – آزاد شده - می‌توانند دوباره مورد استفاده قرار گیرند. ژو دونگ (Zhou Dong ) توضیح می‌دهد: " مواد مصنوعی که در حال حاضر برای جذب CO2 استفاده می‌شوند به سرعت تجزیه می‌شوند و پروتئین‌های کروی ما برای مدت طولانی‌تری پایدار می‌مانند."
گروه محققان 30 چرخه جذب و آزادسازی CO2 را در آزمایشگاه بدون هیچ گونه افت قابل توجهی در راندمان، آزمایش کردند. مزنگا (Mezzenga ) معتقد است که " این ماده پس از چند هزار چرخه نیاز به تعویض دارد زیرا ظرفیت جذب کاهش می‌یابد" وی همچنین توضیح می‌دهد که "« پروتین‌های کُروی» می‌توانند به عنوان کود درکشاورزی استفاده گردیده و یا به سوخت زیستی تبدیل شوند. این‌ها کاملاً از مواد آلی تشکیل شده‌ و به راحتی « زیست تخریب‌پذیر » هستند و لذا این فرایند می تواند به عنوان « بخشی از یک اقتصاد چرخشی » مورد توجه قرار گیرد."
مزنگا (Mezzenga )همچنین تأکید می‌کندکه :"موادی که ما در این فرآیند استفاده می‌کنیم غیرسمی هستند و برای تماس با مواد غذایی تأیید شده‌اند..»ضمناً تجزیه و تحلیل چرخه عمر، نشان می‌دهد که روش آنها در (کل) چرخه عمر خود نسبت به سایر روش‌های DAC تأثیر زیست‌محیطی کمتری دارد."
احتمالاً مناسب تر از سایر روش ها !
اینکه آیا این فناوری می‌تواند برای استفاده عملی مقیاس‌پذیر باشد و اینکه آیا ظرفیت جذب بالای CO2 در مقیاس بزرگتر حفظ می‌شود یا خیر، تنها در آزمایش‌های بیشتر مشخص خواهد شد. برای مطالعه‌ای که اخیراً منتشر شده است، محققان این فرآیند را در یک محیط آزمایشگاهی کنترل‌شده با چند گرم پروتئین های کُروی آزمایش کردند و در نتیجه تقریباً 50 گرم CO2 را به هم متصل و ایزوله کردند.
مزنگا (Mezzenga ) با اطمینان می‌گویدکه " او تقریباً 20 سال است که با فیبریل‌های آمیلوئید کار می‌کند و با این ماده آشناست. در گذشته، او از آن برای توسعه جایگزین‌های زیست‌تخریب‌پذیر برای پلاستیک‌ها و روش‌هایی برای تصفیه آب استفاده کرده است. او همچنین می‌گویدکه: " ما متقاعد شده‌ایم که این فناوری را می‌توان در مقیاس بزرگ تولید کرد." اگرچه پژوهش‌گران مرتبط هنوز هزینه دقیق هر تن CO2 جذب شده را محاسبه نکرده‌اند،
مزنگا (ولی) فرض می‌کند که " این هزینه به طور قابل توجهی کمتر از DAC معمولی خواهد بود، زیرا از فناوری ارزان‌تر و پایدارتر استفاده می‌کند و لذا به انرژی کمی نیاز دارد و مهم‌تر اینکه، بر پایه یک محصول( نسبتاً )بی‌مصرف بنا گردیده که به میزان فراوان در دسترس است و این امر می‌تواند یک تغییر دهنده بازی برای حذف CO2 (در آینده) از هوا باشد.."
منبع : chemie.de - Das Chemie Fachportal vom Labor bis zum Prozess

دکتر سیامک مرادیان آسمانی شد

ناگهان چقدر زود دیر می شود ؛ # قیصر_امین_پور

هرچه خواستم از درگذشت زنده یاد دکتر مرادیان بنویسم، قلمم (آسان) نمی چرخید و لذا به نوشتن چکیده ای از متون نگاشته شده توسط برخی از عزیزان، که « جان کلام » را ادا کرده بودند، بسنده می کنم.
جناب دکتر منوچهر خراسانی
"با نهایت تأسف و تأثر، دقایقی پیش مطلع شدیم که استاد فرهیخته، پیشکسوت دانشکده مهندسی پلیمر و رنگ و از بنیان‌گذاران رشته مهندسی رنگ در شهر دبی، جناب آقای دکتر سیامک مرادیان، دار فانی را وداع گفتند و به رحمت ایزدی پیوستند. دکتر مرادیان بیش از سه دهه از عمر پربرکت خود را صادقانه در راه آموزش، پژوهش و تربیت نسل‌های متعدد دانشجویان این سرزمین صرف کردند و با دانش، اخلاق و منش والای خود، اثری ماندگار در جامعه علمی و صنعتی کشور بر جای گذاشتند."
جناب دکتر سعید رستگار
"دکتر سیامک مرادیان بخشی بزرگ از خاطرات جوانی ما را تشکیل می دهد و وجود سرشار از کنجکاوی، عشق و حمایتگری او در تک تک دانشجویانش زنده و باقیست. این است راز نامیرایی زنده‌دلان به عشق. عشق به دانستن، عشق به ایران و عشق به جوانان این آب و خاک ..."
جناب دکتر سعید باستانی
"... اما اگر بخواهم از او فقط به عنوان یک استاد و دانشمند یاد کنم، حق مطلب را ادا نکرده‌ام.
پروفسور مرادیان، یک پدیده علمی، اجتماعی و فرهنگی بود؛ انسانی شریف، بزرگ‌منش و دوست‌داشتنی که حضورش فراتر از مرزهای دانشگاه و آزمایشگاه معنا پیدا می‌کرد. او از آن معدود آدم‌هایی بود که وقتی از کنارشان عبور می‌کنی، می‌فهمی بخشی از تاریخ یک علم، بخشی از فرهنگ یک جامعه و بخشی از حافظه جمعی یک نسل بوده‌اند. تو رفتی، اما چراغی که افروختی، خاموش‌شدنی نیست./ شاگرد همیشگی."